پاییز امسال در کرمانشاه، باران دیر آمد آنقدر دیر که زمینهای تشنهی هزاران کشاورز، دوباره به نفس نفس افتادهاند. بارشهایی که باید امید میکاشت، امسال پشت وعدههای آسمان جا مانده و حالا دستان پینه بستهای که چشم به راه نزول رحمتاند، بیش از همیشه طعم نگرانی را میچشند. کمبارشی پاییز، نه فقط خاک استان، که دل کشاورزان را هم از نگرانی ترک داده است.
کرمانشاه، استانی نشسته در دل زاگرس که بخش حیاتی از هویت و اقتصاد آن بر پایهٔ کشاورزی دیم بنا شده، در پاییز ۱۴۰۴ با کاهش چشمگیر بارش روبهرو شده است. این وضعیت، که معیشت کشاورزان و تولید غلات در این منطقه را مستقیماً تهدید میکند، عمق بحران را در بخش کشاورزی غرب کشور نشان میدهد.
به گزاش پایگاه خبری طلوع کرمانشاه؛ در سال آبی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ (مهر ۱۴۰۳ تا شهریور ۱۴۰۴) میانگین بارش استان کرمانشاه ≈ ۳۵۴.۶ میلیمتر ثبت شده است. این مقدار در مقایسه با دوره بلندمدت (متوسط بلندمدت استان) — که حدود ۴۴۷ میلیمتر است — حدود ۲۱ درصد کاهش و نسبت به سال زراعی گذشته(مهر۱۴۰۲ تا شهریور۱۴۰۳) کاهش محسوس ۳۶٪ داشته است
تحلیل روند بلندمدت بارش در استان کرمانشاه، بر اساس دادههای رسمی مرکز آمار ایران و ایستگاههای مختلف هواشناسی استان — از جمله مرکز استان — نشان میدهد در چند دههیی اخیر باراش سالانه کاهش نسبی داشته و کاهش معناداری در بارش سالانه وجود دارد: برای مثال در ایستگاه «کرمانشاه» متوسط بارش سالانه از حدود ۴۵۴.۹ میلیمتر به ۳۹۳.۷ میلیمتر کاهش یافته است. این کاهش ورودی به مخازن و آب زیرزمینی، فشار زیادی بر کشاورزی دیم وارد کرده و رودخانههای فصلی در برخی نقاط استان خشک شدهاند (شرکت آب منطقهای کرمانشاه، ۱۴۰۴).
کاهش بارش سالانه، اگر در چند سال پیاپی ادامه یابد، میتواند تأثیر تجمعی داشته باشد؛ یعنی نه صرفاً یک سال کم آب، بلکه تغییر ساختاری در رژیم بارشی استان — که هشدار جدی برای بخش کشاورزی و منابع آب است.
*اثر مستقیم بر هویت دیمکاری
کشاورزی دیم پایهٔ تولید گندم، جو و حبوبات در استان است. کاهش بارش در فصل کاشت(بارش حیاتی پاییز) که برای آمادهسازی خاک و رشد اولیهٔ دیمزارها ضروری است، میتواند استعداد خاک را برای فصل رشد به شدت کاهش دهد و افت عملکرد ۳۰ تا ۴۰ درصدی را به دنبال داشته باشد.
* راهکارهای ضروری برای کشاورزی دیم کرمانشاه
نجات کشاورزی دیم استان نیازمند اقدام فوری، هماهنگی میان بخشی و حمایت هدفمند است. میتوان با ترکیبی از راهکارهای عملی و محلی، تأثیر کمآبی را کاهش داد: تغییر الگوی کشت بومی: با اطلاعرسانی هوشمند به کشاورزان درباره زمان کاشت و معرفی بذرهای مقاوم به خشکی، میتوان مقاومت زمینهای دیم را افزایش داد (وزارت جهاد کشاورزی، ۱۴۰۴).
نگهداری رطوبت خاک: استفاده از تکنیکهای نوین و تجربههای بومی برای حفظ رطوبت، به ویژه در فصلهای بحرانی، نقش حیاتی دارد.
حفاظت و بهرهبرداری بهینه از منابع آب: مدیریت دقیق آبخوانها و بهرهبرداری از پساب تصفیهشده برای مصارف غیرشرب، میتواند فشار بر منابع محدود را کاهش دهد (سازمان امور آب، ۱۴۰۴).
حمایت مالی و بیمهای: ارائه تسهیلات و بیمههای کارآمدتر برای محصولات دیم، کشاورزان را در برابر ریسکهای اقلیمی حفاظت میکند.
کرمانشاه این روزها زیر فشار کمآبی و تغییرات اقلیمی است و زمستان پیش رو شاید نتواند کسری بارش امسال را جبران کند. کشاورزی دیم، که قلب معیشت استان است، بیش از هر زمان دیگری به حمایت نیاز دارد و تنها با تصمیمهای سریع، مدیریت هوشمندانه منابع و حمایت واقعی از کشاورزان میتواند زنده بماند. اگر این فرصت از دست برود، نه تنها زاگرس خاموش خواهد شد، بلکه پیامدهای اجتماعی و اقتصادی گستردهای دامن جامعه را خواهد گرفت. زمان برای صبر نیست؛ باید زمینهای دیم را امروز نجات داد تا فردای کرمانشاه روشن بماند.
دیدگاه