کرمانشاه در حالی با محدودیت منابع آب، خشکسالی و فشار بر منابع زیرزمینی مواجه است که در شرکت آب منطقه‌ای، حدود ۳۰۰ قرارداد بلاتکلیف، پروژه‌های نیمه‌تمام و مطالبات مالی نیز در کنار چالش برداشت و مصرف آب قرار گرفته‌اند؛ موضوعاتی که در نشست سازمان بازرسی استان با مدیرعامل و مدیران شرکت آب منطقه‌ای کرمانشاه مورد بررسی قرار گرفت.
نشست مشترک سازمان بازرسی استان کرمانشاه و شرکت آب منطقه‌ای، صرفاً به ارائه گزارش عملکرد محدود نشد و طیف متنوعی از مسائل اجرایی، مالی، قراردادی و نظارتی حوزه آب استان را روی میز گذاشت؛ از تعیین تکلیف قراردادهای معطل‌مانده و پروژه‌های نیمه‌تمام تا کنترل برداشت‌ها، مدیریت الگوی کشت و ضرورت هماهنگی دستگاه‌های متولی آب، کشاورزی و صنعت.
۳۰۰ قرارداد بلاتکلیف روی میز آب منطقه‌ای
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای کرمانشاه در این نشست از وجود حدود ۳۰۰ قرارداد بلاتکلیف در این مجموعه خبر داد و گفت با تشکیل کمیته حل اختلاف داخلی و استفاده از ظرفیت تفاهم با پیمانکاران، تعداد قابل توجهی از این قراردادها تعیین تکلیف شده است.
درویشی، هدف از این اقدام را جلوگیری از طولانی‌شدن فرآیندها، افزایش هزینه‌ها و ورود اختلافات به مراحل قضایی عنوان کرد.
وی همچنین به یکی از پروژه‌هایی اشاره کرد که به گفته او حدود ۱۶ تا ۱۷ سال با وقفه و مشکل مواجه بوده و پس از تصمیمات اتخاذشده، بیش از ۵۰ تا ۶۰ میلیارد تومان منفعت مالی برای دولت و بیت‌المال ایجاد شده است. به گفته مدیرعامل آب منطقه‌ای، این پروژه به مرحله آبگیری رسیده و آب کشاورزی نیز تحویل شده است.
نهایی شدن فرآیند ماده ۲۳ سامانه انتقال آب شرب شهرستان کنگاور نیز از دیگر موارد مطرح‌شده در این بخش بود.
پروژه‌های نیمه‌تمام؛ هزینه‌هایی که با زمان بیشتر می‌شوند
در این نشست، وضعیت پروژه‌هایی مانند سد شرفشاه و طرح آبرسانی پاوه نیز مورد اشاره قرار گرفت.
درویشی درباره طرح آبرسانی پاوه گفت تأخیر بیش از چهارماهه در تحویل کارگاه و افزایش هزینه‌ها در شرایط تورمی، مشکلات قراردادی ایجاد کرده بود که با پیگیری‌های انجام‌شده، اعتبارات جذب و روند اجرای پروژه ادامه یافته است.
در سوی دیگر، مدیرکل بازرسی استان کرمانشاه بر ضرورت تعیین تکلیف پروژه‌های نیمه‌تمام تأکید کرد و گفت پروژه‌ای که برای آن سرمایه، نیروی انسانی و انرژی صرف شده، نباید به دلیل موانع باقی‌مانده، از بهره‌برداری کامل بازبماند.
مرادی وحدت همچنین مشخصاً به سد آزادی اشاره کرد و گفت وجود آب، زمین آماده کشت و نیروی انسانی، بدون تکمیل خطوط انتقال نمی‌تواند به بهره‌برداری کامل از ظرفیت این پروژه منجر شود.
تعیین تکلیف بخش ناقص نیروگاه سد گاوشان نیز از دیگر موضوعات مطرح‌شده بود و مدیرکل بازرسی استان اعلام کرد سازمان بازرسی در صورت وجود موانع حقوقی یا فنی، آمادگی همکاری در چارچوب وظایف قانونی خود برای رفع این موانع را دارد.
آب منطقه‌ای بیش از ۱۰۰ میلیارد تومان از آبفا طلب دارد
بخش دیگری از گزارش مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای به وضعیت مالی این مجموعه اختصاص داشت.
درویشی با اشاره به محدودیت‌های مالی و اختیارات شرکت‌های دولتی گفت بخش عمده درآمدهای آب منطقه‌ای از محل فروش آب به صنایع و بخش کشاورزی تأمین می‌شود.
وی همچنین از طلب بیش از ۱۰۰ میلیارد تومانی شرکت آب منطقه‌ای کرمانشاه از شرکت آب و فاضلاب خبر داد؛ در شرایطی که آب منطقه‌ای همزمان مسئولیت تأمین و تنظیم آب، مدیریت تأسیسات انتقال و سایر وظایف مرتبط با منابع آب را بر عهده دارد و مسئولیت‌های مرتبط با سامانه گرمسیری نیز به این مجموعه اضافه شده است.
نظارت از حالت سنتی فاصله می‌گیرد
یکی از محورهای قابل توجه این نشست، تغییر رویکرد آب منطقه‌ای به سمت مدیریت داده‌محور بود.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای کرمانشاه از راه‌اندازی یک داشبورد مدیریتی بومی خبر داد؛ سامانه‌ای که به گفته او امکان رصد روزانه و کارشناسی لایه‌های مختلف فعالیت شرکت را فراهم می‌کند.
همچنین طرح «کشت سبز» به عنوان یکی از ابزارهای جدید پایش منابع آب معرفی شد. بر اساس توضیحات ارائه‌شده، در این طرح اطلاعات مربوط به سطح زیرکشت، نوع کشت و وضعیت مجاز یا غیرمجاز فعالیت‌های کشاورزی در نقاط مختلف استان بررسی می‌شود تا داده‌های حاصل در مدیریت مصرف آب و وصول حقوق دولت مورد استفاده قرار گیرد.
درویشی در همین زمینه از یک مورد اضافه‌برداشت خبر داد که با استناد به اطلاعات پروانه، وضعیت کنتور و تصاویر هوایی، میزان خسارت آن حدود ۱۳ میلیارد تومان برآورد و پس از ارائه مستندات، این مبلغ پرداخت شده است.
هشدار بازرسی درباره سیاست‌های توسعه بدون توجه به آب
مدیرکل بازرسی استان کرمانشاه نیز مسئله آب را فراتر از کنترل چاه‌ها و برداشت‌های غیرمجاز دانست و بر ضرورت «مدیریت یکپارچه منابع آب» تأکید کرد.
مرادی وحدت، محدودیت منابع، خشکسالی، برداشت‌های بی‌رویه و مدیریت مصرف را از چالش‌های این حوزه عنوان کرد و گفت هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف باید تقویت شود.
او همچنین نسبت به اتخاذ سیاست‌های توسعه کشاورزی و صنعتی بدون توجه همزمان به ظرفیت منابع آب هشدار داد و بر ضرورت لحاظ‌کردن ظرفیت آبی استان در تصمیم‌گیری درباره سطح زیرکشت، نوع محصولات کشاورزی و توسعه صنایع آب‌بر تأکید کرد.
فقط بستن چاه کافی نیست
یکی از نکات مهم این نشست، تأکید سازمان بازرسی بر این بود که برخورد با برداشت غیرمجاز، در کنار راهکارهای اقتصادی و جایگزین برای بهره‌برداران دنبال شود.
مرادی وحدت گفت صرف انسداد چاه یا اعمال محدودیت، بدون توجه به منافع اقتصادی بهره‌بردار، می‌تواند زمینه حرکت به سمت منابع دیگر یا اضافه‌برداشت را فراهم کند؛ بنابراین اصلاح مقررات، فرهنگ‌سازی و ایجاد راهکارهای جایگزین نیز باید در کنار اقدامات نظارتی مورد توجه قرار گیرد.
او همچنین بر استفاده از ظرفیت بارش‌های سطحی، آبخیزداری، آبخوانداری و سدها برای ذخیره و مدیریت روان‌آب‌ها تأکید کرد.
مسئله آب فقط کمبود آب نیست
مجموع مباحث مطرح‌شده در این نشست نشان می‌دهد چالش آب کرمانشاه تنها به میزان بارش یا حجم منابع موجود محدود نمی‌شود.
قراردادهای بلاتکلیف، پروژه‌های نیمه‌تمام، مشکلات انتقال آب، مطالبات مالی، برداشت‌های غیرمجاز، الگوی کشت، توسعه صنایع آب‌بر و نحوه مصرف، زنجیره‌ای به‌هم‌پیوسته را تشکیل می‌دهند که هر حلقه آن می‌تواند بر حلقه‌های دیگر اثر بگذارد.
از این منظر، راه‌اندازی داشبورد مدیریتی و اجرای طرح کشت سبز، در صورت تداوم و انتشار نتایج قابل سنجش، می‌تواند نظارت بر منابع آب را از گزارش‌های مقطعی به سمت پایش مستمر و مبتنی بر داده سوق دهد.
اما در کنار ابزارهای نظارتی، آنچه اهمیت دارد تعیین تکلیف پروژه‌های نیمه‌تمام، قراردادهای معطل‌مانده و موانع انتقال و بهره‌برداری است؛ چرا که تأخیر در هر یک از این بخش‌ها، علاوه بر افزایش هزینه‌ها، می‌تواند بهره‌مندی مردم و بخش تولید از سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده را نیز به تأخیر بیندازد.
در نهایت، آنچه از این نشست بیرون می‌آید یک واقعیت روشن است: مدیریت آب کرمانشاه دیگر نمی‌تواند صرفاً با رویکرد تأمین آب پیش برود؛ منابع محدود استان به تصمیم‌گیری هماهنگ، نظارت مستمر، تکمیل زیرساخت‌ها و کنترل مصرف نیاز دارد.
دیدگاه