واردات خودروهای لوکس توسط ایرانیان خارج از کشور که بار دیگر به تردیدها درباره اجرای آن در شرایط جنگ، تحریم و محاصره دامن زده بود، با اعلام بسته شدن امکان ثبت آن در سامانه میخک، عملا بسته شد و به نظر می رسد که بازگشایی آن به آینده ای موکول شده است که اقتصاد کشور در شرایطی مطلوب و متعادل قرار گرفته باشد.
واردات خودرو توسط ایرانیان خارج از کشور در دو سال اخیر با این رویکرد که این گروه نیازی به تامین ارز از بازار داخلی ندارند و ارزبری این نوع خودروها فشاری به بازار داخل وارد نمی کند، در دستور کار قرار داشت تا به تعدیل بازار خودرو کمک کند اما گذشت زمان نشان داد که این نوع واردات نیز اثر خود را بر بازار ارز می گذارد بویژه آنکه بسیاری از خودروهای وارد شده از این طریق در بازار داخلی فروخته شده و واردکننده ریال دریافتی را از طریق بازار آزاد به ارز تبدیل کرده و چند برابر ارز مصرف شده برای واردات آن از کشور خارج می کند.
صرف نظر از موضوعات مرتبط با ارز، توقف ثبت سفارش واردات خودروها به صورت تجاری از ابتدای جنگ تحمیلی سوم تاکنون از سویی و ابلاغیه جدید گمرک مبنی بر امکان واردات خودروهای لوکس وارداتی توسط ایرانیان خارج از کشور در هفته های اخیر بر شدت نظرات موافقان و مخالفان واردات خودرو در فضای رسانه ای و مجازی کشور افزوده بود؛ موافقان واردات، آن را اهرمی برای تعادل بخشی به بازاری می دانستند که به دلیل افزایش نرخ ارز در بازار آزاد رشد جهشی داشته و دیگر خودروی وارداتی با قیمتی کمتر از ۷ میلیارد تومان در بازار پیدا نمی شود و مخالفان بر این اعتقاد بودند که در شرایط جنگ، تحریم و محاصره اقتصادی، اصلا واردات خودرو چه به صورت تجاری و صفر کیلومتر و چه به صورت واردات ایرانیان خارج از کشور و خودروهای کارکرده ضرورتی ندارد.
البته باید در نظر داشت خودروهایی که اخیرا به بازار عرضه شده اند، مواردی هستند که ثبت سفارش آنها در سال گذشته انجام و وارد گمرک شده بود و به دلیل شرایط اضطرار ناشی از جنگ و لزوم تخلیه کالاها از بنادر و گمرکات، از ابتدای جنگ تحمیلی تحت شرایط خاص ترخیص شدند.
چرا ارز و منشاء آن برای واردات مهم است؟
از سوی دیگر با هدف مدیریت منابع ارزی کشور اعم از ارز حاصل از صادرات نفت و فرآورده های نفتی و همچنین ارز صادرکنندگانی که ملزم به بازگرداندن آن به چرخه اقتصاد کشور هستند، از ابتدای جنگ تحمیلی سوم تاکنون، واردات انواع کالاها به کشور بر اساس اولویت هایی که وزارتخانه های تخصصی به بانک مرکزی اعلام می کنند، صورت می گیرد؛ همچنانکه واردات تلفن همراه تا همین هفته گذشته ممنوع بود و به تازگی امکان واردات تجاری آن – البته نه برای تلفن های همراه لوکس و پرچمدار – فراهم شده است.
موضوع واردات خودرو نیز از این اصل مستثنی نیست و به همین دلیل اکنون واردات ثبت سفارشی برای واردات این خودروها صورت نمی گیرد تا ارزبری اتفاق نیفتد اما امکان واردات خودروهای کارکرده توسط ایرانیان خارج از کشور از محل ارز خود همچنان وجود داشت. بنابراین تامین ارز شرط اصلی واردات خودرو به شمار می رود یعنی پس از صدور مجوز و ثبت سفارش، می بایست نسبت به تامین ارز آن اقدام شود و پس از تایید منشاء ارز از سوی بانک مرکزی و صدور کد ساتا، مجوز ترخیص خودرو از گمرک صادر می شود.
بر این اساس تنها داشتن ارز برای واردات خودرو کافی نیست و باید منشاء آن نیز به تایید بانک مرکزی برسد و از همین رو در هفته های گذشته بانک مرکزی در مکاتبه با وزارت صمت مخالفت خود را با رویه فعلی واردات خودروهای لوکس اعلام کرده و هشدار داده بود که در صورت تداوم این روند کد ساتا صادر نخواهد کرد.
بنابراین، اینکه تعیین منشاء ارز تامین شده برای واردات خودرو می بایست به تایید بانک مرکزی برسد، همین است که برخی صادرکنندگان که از بازگرداندن ارز خود رویگردان هستند، نتوانند از این طریق اولویت های اساسی کشور را دور زده و ارز خود برای واردات کالاهای لوکس و غیرضرور که سودآوری بیشتری برای آنان دارد، اختصاص دهند.
دلایل مخالفت بانک مرکزی با واردات خودرو چیست؟
مهدی دارابی دستیار ارزی رئیس کل بانک مرکزی درباره علت مخالفت نهاد ناظر ارزی در خصوص واردات خودرو و حتی خودروهای وارداتی ایرانیان خارج از کشور، قرار داشتن کشور در شرایط جنگ و لزوم صیانت از منابع ارزی کشور را مورد تاکید قرار داده و گفته است: متاسفانه اتفاقی که رخ داده این است که خودرو وارد گمرک میشود و بعد از آن فشارهای مختلفی وارد میشود که باید این خودروها ترخیص شوند؛ معمولا این روش در سالهای اخیر تکرار میشده که خودرو را وارد میکردند و سپس با اعمال فشار نسبت به ترخیص آنها اقدام میکردند.
وی با تاکید بر اینکه اینطور نیست که بانک مرکزی برای واردات خودرو ارز تخصیص داده باشد، اظهار داشت: بسیاری بر این عقیدهاند که واردات خودرو فشار به منابع ارزی داخلی نمیآورد بلکه این خودروها از محل ارزهای افرادی که در خارج از کشور زندگی میکنند، به کشور وارد میشوند و تحت عنوان واردات خودرو توسط اشخاص مقیم خارج از کشور انجام میشود اما بررسیهای ما نشان میدهد این ارز از کف بازار جمع میشود، بلکه حتی با فرض اینکه فرد مقیم خارج از کشور ارز در اختیار داشته و با این ارز خودرو وارد کند، نیازی به خودرو در داخل ایران ندارد بنابراین خودرویی که به کشور وارد کرده، در بازار ایران به فروش میرساند، از آنجایی که ریال به دست آمده را در ایران نگهداری نمیکند، آن را به ارز تبدیل و به خارج از کشور منتقل میکند.
همین رویکرد در حفظ منابع ارزی کشور و اصرار بانک مرکزی برای جلوگیری از صدور کد ساتا به خودروهای لوکس موجب شد تا هادی ملکان رئیس هیات مدیره انجمن واردکنندگان خودرو اعلام کند که به نظر می رسد ثبت سفارش جدیدی برای خودروهایی با ارزش ۴۰ تا ۱۰۰ هزار دلار انجام نشود.
تایید منشاء ارز، شرط لازم برای واردات خودرو
با این وجود عزتالله زارعی سخنگوی وزارت صنعت، معدن و تجارت معتقد است واردات خودرو می بایست در چارچوب قانون و بر اساس آییننامهای انجام شود که به تصویب هیات وزیران رسیده است و تا پایان امسال اعتبار دارد.
وی درباره منابع ارزی مورد استفاده برای واردات خودرو به ایرنا توضیح داد: ارز حاصل از سپرده شخص واردکننده یا سپرده اشخاص دیگر، در صورتی امکان استفاده برای واردات خودرو را دارد که منشاء ارز آن به تایید بانک مرکزی رسیده باشد بنابراین فقط وجود ارز در حساب یا سپرده، به معنای امکان استفاده از آن برای واردات نیست و تایید منشاء ارز از سوی بانک مرکزی، شرط استفاده از این منابع در فرآیند واردات خودرو است.
سامانه واردات خودروی ایرانیان مقیم خارج از کشور غیر فعال شد
در تازه ترین تحولات مربوط به واردات خودروهای لوکس، سرکنسولگری ایران در دوبی شامگاه ششم مهر ماه اعلام کرد که سامانه میخک برای ارائه خدمات کنسولی فعال است و تنها بخش مربوط به انتقال خودروی ایرانیان مقیم بهدلیل بهروزرسانی، موقتاً از دسترس خارج شده است.
بر اساس این اطلاعیه، در حال حاضر امکان دریافت هیچگونه کد رهگیری مرتبط با انتقال خودرو از طریق سامانه میخک وجود ندارد، اما سایر بخشهای این سامانه بدون مشکل فعال هستند.
از آنجا که بیشترین حجم واردات خودرو به کشور از طریق امارات صورت می گیرد، این اطلاعیه را می توان به منزله توقف واردات خودرو توسط ایرانیان خارج از کشور تعبیر کرد تا در صورت بهبود شرایط اقتصادی کشور بتوان دوباره این امکان را فراهم کرد.
البته ناگفته نماند که دستیار ارزی رئیس کل بانک مرکزی امتیاز واردات خودرو توسط ایرانیان خارج از کشور را نوعی تبعیض دانسته و گفته بود: وقتی فردی که خودرویی را با ۲۰ تا ۳۰ هزار دلار در خارج از کشور خریداری کرده، در نهایت آن را با ۵۰ تا ۶۰ هزار دلار در ایران میفروشد و ارزهای موجود در بازار را جمعآوری میکند و به خارج از کشور برمیگرداند. چرا باید به مردمی که در ایران زندگی میکنند اجازه واردات خودرو ندهیم ولی به افرادی که در خارج از کشور اقامت دارند اجازه دهیم تا خودرو وارد کنند؟
دارابی با بیان اینکه بانک مرکزی مخالفتی با اصل واردات خودرو ندارد، تاکید داشت: فقط ملاحظه بانک مرکزی در این است که برخی محدودیتهای ارزی ما ایجاب میکند که واردات خودرو محدود شود و اگر قرار است واردات خودرو انجام شود، باید نحوه واردات آن شفافسازی شود.
واردات خودروهای لوکس گرهای از اقتصاد کشور باز نمی کند
آلبرت بغزیان کارشناس اقتصادی نیز واردات خودرو در شرایط کنونی کشور را امری غیرضروری دانسته و به ایرنا گفته است: در شرایط کنونی بهتر است تخصیص ارز به کالاهای لوکس همچون خودرو و حتی تلفن های همراه لوکس محدود و واردات کالاهای ارزانتر و اقتصادی تر در دستور کار قرار گیرد زیرا این نوع کالاها با وجود آنکه از ارز مبادله ای برای واردات استفاده می کنند، پس از ترخیص از گمرک تابع قیمت گذاری ها نیستند و واردکننده کالاهای مذکور را به قیمت های نجومی به بازار عرضه می کند.
این استاد دانشگاه با یادآوری اینکه قرار بود با آزادسازی واردات خودرو در حقیقت راه برای واردات خودروهای اقتصادی باز شود نه اینکه واردات خودروهای لوکس دنبال شود، اظهار داشت: قرار بود خودروهایی وارد کشور شود که قیمت تمام شده آن با خودروهای تولید داخل هم رده باشد تا هم مردم قدرت خرید داشته باشند و هم فضای رقابتی با خودروسازان فراهم شود.
بغزیان ادامه داد: در زمانی که قانون ساماندهی صنعت خودرو مصوب شد، قیمت یک خودروی مناسب داخلی حدود یک میلیارد تومان بود که با یک خودروی ۲۰ هزار دلاری وارداتی برابری می کرد یعنی اگر ارزش واقعی خودرو ۱۰ هزار دلار بود، با توجه به وضع تعرفه واردات، در نهایت به ۲۰ هزار دلار می رسید اما در این زمینه اقدامی صورت نگرفت و پس از آن واردات خودروهای کارکرده با عمر کمتر از ۵ سال مطرح شد.
این کارشناس اقتصادی افزود: امروز بازار خودرو به شکلی تغییر کرده که خودروهای لوکسی همچون بنز، بیامو و لکسوس وارد کشور شده است که ارایه خدمات پس از فروش به آنها نیز محل سوال است و می بینیم با قیمت های چند ده میلیاردی عرضه می شوند در حالی که قرار نبود چنین اتفاقی بیفتد.
بغزیان با بیان اینکه اغلب خودروهای وارداتی نیز از مبدا چین وارد کشور شده اند، گفت: حتی این خودروها نیز کمتر ۶ یا ۷ میلیارد تومان عرضه نمی شوند یعنی در عمل دسترسی قشر متوسط به خودروهای وارداتی به صفر رسیده و این بازار در اختیار اقشار پردرآمد قرار گرفته است.
وی در پایان خاطرنشان کرد: واردات خودرو برای خانواده های ثروتمند مناسب بود و دسترسی آنها به خودروهای روز کمپانی های بزرگی چون لکسوس، بنز، بیامو تویوتا را فراهم کرد اما سایر اقشار متوسط از این بازار جدید بی بهره ماندند.
دیدگاه