نگاهی به وضعیت صنعت و معدن استان در نیمه نخست سال؛ وقتی گزارش‌های صمت از موانع تولید می‌گویند و مدیریت استان از بهبود شاخص‌ها
کرمانشاه در حوزه صنعت و معدن، امروز با دو روایت همزمان مواجه است؛ روایتی که بر بهبود شاخص‌ها، سرمایه‌گذاری و احیای واحدهای تولیدی تأکید دارد و روایتی که از زبان متولیان و فعالان بخش خصوصی، همچنان از کمبود نقدینگی، قطعی برق، گرانی سوخت، مشکلات ارزی و دشواری تأمین مواد اولیه حکایت می‌کند. کنار هم گذاشتن این دو تصویر، یک پرسش جدی را پیش روی مدیریت اقتصادی استان می‌گذارد: اگر حال صنعت خوب است، چرا فهرست مشکلات تولید همچنان بلند است؟
به گزارش پایگاه خبری طلوع کرمانشاه؛ برای اقتصاد کرمانشاه، صنعت و معدن فقط چند عدد در گزارش‌های عملکرد نیست؛ پشت هر واحد تولیدی، سرمایه، اشتغال و معیشتی قرار دارد که وضعیت آن را نمی‌توان تنها با تعداد مجوزها و پروژه‌های افتتاح‌شده سنجید.
در ماه‌های گذشته، مدیریت عالی استان از بهبود شاخص‌های اقتصادی و حرکت کرمانشاه به سمت رونق سخن گفته و بر حمایت از تولید و سرمایه‌گذاری تأکید کرده است. در مقابل، گزارش‌ها و اظهارات رسمی متولیان صنعت و بخش خصوصی نشان می‌دهد که اگرچه اقداماتی انجام شده، اما فاصله با یک وضعیت باثبات و کم‌دغدغه همچنان محسوس است.
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان در شهریورماه اعلام کرد طی یک سال اخیر ۱۰۲ پروانه بهره‌برداری صنعتی و معدنی صادر شده، بیش از ۱۶ همت سرمایه‌گذاری انجام گرفته و برای سه‌هزار و ۷۷۱ نفر فرصت شغلی مستقیم ایجاد شده است. همچنین به گفته وی، ۲۱ واحد صنعتی و معدنی راکد به چرخه تولید بازگشته و ۴۶ واحد نیز که پایین‌تر از ظرفیت اسمی فعالیت می‌کردند، به ظرفیت بالاتری رسیده‌اند.
این آمارها، بخش مثبت کارنامه صنعت استان است و طبیعتاً باید دیده شود؛ اما یک سؤال اساسی باقی می‌ماند: آیا این اعداد به‌تنهایی برای اعلام مطلوب بودن وضعیت صنعت کافی است؟
پاسخ را باید در بخش دیگری از همین روایت رسمی جست‌وجو کرد؛ جایی که از مشکلات متعدد واحدهای تولیدی سخن گفته می‌شود.
رئیس خانه صنعت، معدن و تجارت کرمانشاه در آیین تجلیل از صنعتگران و معدن‌کاران استان، وضعیت فعالان تولید را دشوار توصیف کرد و از قطعی برق، افزایش هزینه سوخت، تعهدات ارزی و کمبود سرمایه در گردش به‌عنوان مشکلاتی نام برد که ادامه فعالیت واحدهای تولیدی را با چالش مواجه کرده است.
این اظهارات را نمی‌توان صرفاً یک گلایه صنفی تلقی کرد؛ چرا که بخش قابل توجهی از این مسائل، مستقیماً بر میزان تولید، هزینه تمام‌شده، قدرت رقابت و امکان برنامه‌ریزی واحدهای صنعتی اثر می‌گذارد.
از سوی دیگر، خود استاندار کرمانشاه نیز در نشست شورای گفت‌وگوی دولت و بخش خصوصی، یکی از مهم‌ترین چالش‌های بخش معدن استان را
“خام‌فروشی بیش از ۹۰ درصد تولیدات معدنی” عنوان کرده است. به گفته وی، از حدود ۲۳۰ معدن استان، نزدیک به ۲۰۰ معدن فعال است، اما بخش عمده تولیدات معدنی بدون ایجاد ارزش افزوده کافی از استان خارج می‌شود.
اینجاست که مسئله کمی جدی‌تر می‌شود.
اگر بیش از ۹۰ درصد تولیدات معدنی استان همچنان خام فروخته می‌شود، اگر عمده معادن کوچک‌مقیاس هستند و اگر خود مدیریت استان این وضعیت را «چالش اساسی» می‌داند، نمی‌توان صرفاً با استناد به افزایش تعداد پروژه‌ها و صدور مجوزها از پایان مشکلات بخش معدن سخن گفت.
توسعه واقعی زمانی اتفاق می‌افتد که ماده معدنی از دل کوه خارج شود، اما ارزش اقتصادی آن نیز در داخل استان باقی بماند.
همین منطق درباره صنعت نیز صادق است.
بازگشت ۲۱ واحد راکد به چرخه تولید اتفاق مثبتی است؛ اما باید پرسید این واحدها با چه ظرفیتی فعالیت می‌کنند، استمرار تولید آنها چگونه تضمین شده و چند واحد دیگر همچنان با ظرفیت پایین‌تر از توان واقعی خود کار می‌کنند؟ به علاوه باید دید در همین مدت چند واحد صنعتی و تولیدی دیگر وارد چرخه رکود شدند و به دلیل شرایط نامساعد از جمله ناترازی انرژی، بحران تامین مواد اولیه، نوسانات نرخ ارز و … دست از کار و تولید کشیده‌اند و نیروهای خود را برای دریافت بیمه بیکاری راهی اداره کار و تامین اجتماعی کرده‌اند؟
افزایش ظرفیت ۴۶ واحد نیز خبر امیدوارکننده‌ای است، اما برای قضاوت درباره وضعیت صنعت، باید دانست این افزایش ظرفیت چه میزان تولید واقعی ایجاد کرده و چه میزان اشتغال پایدار به همراه داشته است.
در واقع، عددِ مجوز با عددِ تولید یکی نیست؛ سرمایه‌گذاری مصوب با سرمایه‌گذاری به نتیجه رسیده تفاوت دارد و بازگشت یک واحد به چرخه تولید نیز الزاماً به معنای فعالیت پایدار آن نیست.
استان کرمانشاه پروژه‌های کلان تولیدی و صنعتی بسیاری را به چشم دیده که برخی از آنها چند دهه است که جواز تاسیس گرفته‌اند اما هنوز به مرحله بهره برداری نرسیدند و هیچ نقشی در تولید و اشتغال استان ندارند.این تفکیک‌ها برای ارزیابی عملکرد مدیریت اقتصادی استان ضروری است.
در شرایطی که صنعتگران از دشواری تأمین سرمایه در گردش، انرژی و مواد اولیه سخن می‌گویند، انتظار طبیعی این است که دستگاه‌های مسئول، علاوه بر ارائه آمار اقدامات انجام‌شده، تصویری شفاف از نتیجه این اقدامات نیز ارائه کنند.
مثلاً مشخص شود در شش ماه نخست امسال، تولید واقعی واحدهای صنعتی استان چه تغییری کرده است؟ چه تعداد واحد از وضعیت تعطیل یا نیمه‌تعطیل خارج شده‌اند؟ میزان ظرفیت استفاده‌شده صنایع چه میزان افزایش یافته است؟ چه مقدار سرمایه‌گذاری جدید واقعاً به مرحله تولید رسیده و سهم ارزش افزوده بخش معدن در اقتصاد استان چقدر تغییر کرده است؟ به علاوه باید مشخص شود در نقطه مقابل چه تعداد واحد صنعتی دچار تعطیلی و رکود شدند و یا به تولید با زیر ظرفیت رسیدند.
اینها همان اعدادی هستند که می‌توانند میان «تصویر آماری» و «واقعیت تولید» فاصله‌سنجی کنند.
از این منظر، مسئله نه انکار اقدامات انجام‌شده است و نه نادیده گرفتن تلاش‌های مجموعه مدیریت استان و صمت. مسئله این است که در اقتصاد، موفقیت نهایی را باید در کف کارخانه و در صورت‌حساب بنگاه دید، نه فقط در گزارش عملکرد دستگاه‌ها.
حتی سخنان اخیر استاندار درباره خام‌فروشی بیش از ۹۰ درصدی معادن، خود گواه آن است که بخش مهمی از ظرفیت اقتصادی استان هنوز به ارزش افزوده تبدیل نشده است. وقتی چنین ظرفیتی وجود دارد، طبیعی است که ارزیابی عملکرد صنعت و معدن صرفاً بر مبنای تعداد معادن فعال یا پروژه‌های افتتاح‌شده انجام نشود.
از سوی دیگر، مشکلاتی که فعالان بخش خصوصی مطرح می‌کنند، موضوعاتی نیستند که بتوان آنها را صرفاً با صدور یک مجوز یا برگزاری یک جلسه حل کرد. قطعی انرژی، تأمین مالی، تعهدات ارزی، هزینه سوخت و مواد اولیه، زنجیره‌ای از عواملی هستند که می‌توانند حتی یک واحد فعال را نیز از ظرفیت واقعی خود دور کنند.
بنابراین شاید بهتر باشد در نیمه دوم سال، مدیریت استان به جای تکیه صرف بر تعداد پروژه‌ها و مجوزها، یک گزارش شفاف از «تولید واقعی» منتشر کند؛ گزارشی که نشان دهد صنعت کرمانشاه دقیقاً چه میزان رشد کرده، چه تعداد شغل پایدار ایجاد شده، ظرفیت تولید چقدر افزایش یافته و سهم فرآوری مواد معدنی چه تغییری کرده است.
آن زمان، قضاوت درباره اینکه وضعیت صنعت «خوب» است یا هنوز با مشکلات جدی مواجه است، دیگر به برداشت‌های متفاوت از واقعیت وابسته نخواهد بود.
آمار، اگر کامل و قابل سنجش منتشر شود، خود بهترین داور میان روایت‌های مختلف از اقتصاد کرمانشاه خواهد بود.
نویسنده: پریا امیری پریان
دیدگاه