زمین زیر پای پاوه آنقدر که به نظر میرسد آرام نیست؛ ۳۱ درصد از مساحت این شهرستان در پهنههای با حساسیت زیاد و بسیار زیاد زمینلغزش قرار دارد و دستکم ۱۹ روستا در معرض این خطر شناسایی شدهاند؛ خطری که با بارشهای سنگین میتواند از روی نقشه به جاده، خانه، شبکههای خدماتی و راههای ارتباطی مردم برسد و تجربههای گذشته نیز نشان داده که این نگرانی صرفاً یک احتمال روی کاغذ نیست.
پاوه در زمره شهرستانهای کوهستانی و پربارش استان کرمانشاه است. جایی که شیب دامنهها، پراکندگی روستاها و عبور راههای ارتباطی از مناطق کوهستانی، پیامدهای بارندگی شدید را میتواند پیچیدهتر کند.
در چنین جغرافیایی، باران شدید تنها مساله آبگرفتگی معابر یا افزایش دبی رودخانهها نیست؛ افزایش رطوبت خاک در دامنههای ناپایدار میتواند احتمال رانش زمین و ریزش سنگ را افزایش دهد و در صورت وقوع، نخستین آسیبها متوجه راههایی شود که ارتباط روستاها و شهرها را برقرار میکنند.
خطر روی نقشه نمانده است
برای درک اهمیت این هشدار، کافی است به تجربههای قبلی پاوه نگاه کنیم. در یکی از رخدادهای ثبتشده در نودشه، رانش زمین به خط اصلی انتقال آب آسیب زد و بیش از ۶۰ درصد مشترکان این شهر را تحت تأثیر قرار داد؛ عملیات ترمیم نیز به دلیل سختگذر بودن محل، با دشواری انجام شد.
این تجربه نشان میدهد که زمینلغزش در پاوه فقط به معنای جابهجایی خاک و سنگ نیست؛ یک رانش میتواند زیرساخت حیاتی مردم را هم هدف قرار دهد.
راههای ارتباطی نیز از این خطر مصون نماندهاند و در دورههای بارندگی شدید، ریزش و رانش زمین در برخی محورهای شهرستان موجب انسداد مسیرها شده است.
بنابراین هشدار کنونی را نمیتوان صرفاً توصیهای برای روزهای بارانی دانست؛ موضوع، آمادگی در برابر زنجیرهای از حوادث است که میتواند با یک بارش سنگین آغاز شود و به قطع راه، اختلال خدمات و دشوار شدن امدادرسانی برسد.
۳۱ درصد؛ عددی که نمیشود از کنار آن گذشت
اسماعیل قلقلهای، معاون هماهنگی امور عمرانی فرمانداری پاوه، در نشست ستاد مدیریت بحران شهرستان اعلام کرد که بر اساس پهنهبندیهای انجامشده، حداقل ۳۱ درصد مساحت پاوه در پهنههای با حساسیت زیاد و بسیار زیاد زمینلغزش قرار دارد.
او همچنین از شناسایی دستکم ۱۹ روستا در معرض خطر خبر داد.
اهمیت این دو عدد در کنار هم مشخص میشود؛ زیرا وقتی بخشی قابل توجه از یک شهرستان کوهستانی در پهنههای حساس قرار دارد و روستاهایی نیز در معرض این خطر شناسایی شدهاند، مدیریت بحران نمیتواند تنها به واکنش پس از حادثه محدود شود.
در واقع، سؤال اصلی دیگر این نیست که «اگر رانش اتفاق افتاد چه کنیم؟» بلکه باید پرسید: پیش از وقوع رانش، برای کدام نقطه چه اقدامی انجام شده است؟
۱۹ روستا؛ از شناسایی تا اقدام
شناسایی روستاهای در معرض خطر، تنها نقطه شروع است. برای هر یک از این روستاها باید مشخص باشد خطر از کدام دامنه متوجه آنهاست، مسیر احتمالی روانآب کجاست، راه دسترسی در چه نقاطی ممکن است مسدود شود، محل اسکان اضطراری کجاست و در صورت قطع مسیر اصلی، چه راه جایگزینی وجود دارد.
فرمانداری پاوه نیز بر همین اساس بر اطلاعرسانی به دهیاران و ساکنان روستاهای در معرض خطر، شناسایی نقاط خطر در بالادست روستاها و پیشبینی تمهیدات لازم تأکید کرده است.
چنین اقداماتی زمانی اثرگذار است که پیش از بارندگی انجام شود؛ زیرا پس از آغاز رانش، زمان برای شناسایی خطر و تصمیمگیری بسیار محدود خواهد بود.
جاده؛ نخستین حلقه آسیبپذیر
روستاهای متعدد شهرستان از طریق محورهایی به شهر پاوه و دیگر مناطق متصل هستند و انسداد یک مسیر میتواند دسترسی مردم به خدمات درمانی، امدادی و سایر خدمات ضروری را دشوار کند.
فرزاد الماسی، فرماندار پاوه، در نشست ستاد مدیریت بحران شهرستان بر شناسایی و ایمنسازی نقاط حادثهخیز محورهای مواصلاتی تأکید کرد و از مشاهده مواردی از رانش، تخریب حاشیه جادهها و برداشتهای غیراصولی در مجاورت برخی مسیرها خبر داد.
او خواستار تعیین تکلیف این نقاط پیش از آغاز بارندگیهای شدید شده است تا راههای اصلی و روستایی با انسداد مواجه نشوند.
این تأکید، با توجه به سابقه ریزش و رانش در محورهای شهرستان اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا بازگشایی جاده پس از حادثه، هزینه و زمان بیشتری نسبت به پیشگیری از انسداد آن دارد.
بحران فقط جاده نیست
اگرچه جادهها نخستین نشانه قابل مشاهده یک حادثه هستند، اما دامنه خسارت میتواند بسیار فراتر برود.
شهرستان پاوه با بیشاز ۶۷ هزار نفر جمعیت در ۱۲۵ کیلومتری شمال غربی کرمانشاه قرار دارد.
دیدگاه