همزمان با آغاز فصل سرما و افزایش استفاده از وسایل گرمایشی، خطر مسمومیت با گاز مونوکسیدکربن بار دیگر به یکی از نگرانی‌های جدی در حوزه سلامت و ایمنی خانواده‌ها تبدیل شده است؛ خطری خاموش و بی‌بو که در نیمه نخست امسال جان ۹ نفر را در استان کرمانشاه گرفت و ضرورت رعایت اصول ایمنی در استفاده از وسایل گازسوز را دوچندان کرده است.
با سرد شدن هوا، بخاری‌ها، آبگرمکن‌ها و سایر تجهیزات گرمایشی دوباره به بخش جدایی‌ناپذیر زندگی خانوارها تبدیل می‌شوند، اما بی‌توجهی به سلامت این وسایل، نقص در سیستم دودکش و نبود تهویه مناسب می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری به دنبال داشته باشد؛ چرا که گاز مونوکسیدکربن حاصل از احتراق ناقص سوخت، بدون رنگ، بو و مزه است و افراد ممکن است بدون اطلاع از حضور آن در محیط، دچار مسمومیت شوند.
بر اساس اعلام پزشکی قانونی استان کرمانشاه، در نیمه نخست امسال اجساد ۹ نفر شامل سه زن و ۶ مرد با تشخیص علت مرگ ناشی از مسمومیت با گاز مونوکسیدکربن در مراکز پزشکی قانونی استان معاینه شده است؛ آماری که در مقایسه با چهار فوتی مدت مشابه سال گذشته، افزایش داشته است.
مدیرکل پزشکی قانونی استان کرمانشاه با اشاره به افزایش احتمال مسمومیت با گاز مونوکسیدکربن همزمان با سرد شدن هوا، گفته است بیشترین موارد این نوع مسمومیت به استفاده نادرست از بخاری‌های گازی، آبگرمکن‌ها و دودکش‌های غیراستاندارد مربوط می‌شود.
«بهتاش خانی‌آباد» با بیان اینکه مونوکسیدکربن به دلیل نداشتن رنگ، بو و مزه به قاتل خاموش معروف است، هشدار داده است که تجمع این گاز در محیط بسته می‌تواند در مدت کوتاهی به بیهوشی و مرگ افراد منجر شود.
آگاهی عمومی و مدیریت مصرف؛ دو ضرورت فصل سرما
در کنار ایمنی تجهیزات گرمایشی، مدیریت مصرف گاز نیز با توجه به افزایش تقاضا در فصل سرد سال اهمیت ویژه‌ای دارد؛ موضوعی که شرکت گاز استان کرمانشاه با تأکید بر ضرورت مشارکت عمومی، فرهنگ‌سازی و اصلاح الگوی مصرف را از راهکارهای مهم عبور از زمستان می‌داند.
«رحمت‌الله سلیمی»، مدیرعامل شرکت گاز استان کرمانشاه، با اشاره به موضوع ناترازی انرژی و مشکلات ناشی از آن، بر نقش مؤثر رسانه‌ها در آگاه‌سازی جامعه و ترویج فرهنگ مصرف بهینه انرژی تأکید کرد.
وی با بیان اینکه مدیریت مصرف گاز نیازمند همراهی و مشارکت عمومی است، اظهار کرد: رسانه‌ها با برخورداری از ظرفیت گسترده اطلاع‌رسانی و ارتباط مستمر با اقشار مختلف جامعه می‌توانند در افزایش آگاهی مردم، اصلاح الگوی مصرف و نهادینه‌سازی فرهنگ استفاده صحیح از انرژی نقش مهمی ایفا کنند.
مدیرعامل شرکت گاز استان کرمانشاه با اشاره به امکان عبور از زمستان با صرفه‌جویی در مصرف انرژی افزود: با ۱۵ درصد صرفه‌جویی در مصرف گاز می‌توان زمستان امسال را بدون مشکل پشت سر گذاشت.
سلیمی همکاری با مجموعه‌های رسانه‌ای و استفاده از ظرفیت فعالان این حوزه را زمینه‌ساز اطلاع‌رسانی هدفمند درباره اهمیت صرفه‌جویی و ضرورت مشارکت همگانی برای مدیریت ناترازی انرژی، به‌ویژه در بخش گاز، دانست.
در همین راستا، تفاهم‌نامه همکاری میان شرکت گاز استان کرمانشاه و سازمان بسیج رسانه استان نیز با هدف توسعه همکاری‌های رسانه‌ای، ارتقای آگاهی عمومی و فرهنگ‌سازی در زمینه مصرف بهینه گاز طبیعی منعقد شده است.
در مراسم انعقاد این تفاهم‌نامه، «محمدباقر عباسی»، رئیس سازمان بسیج رسانه استان کرمانشاه، با اشاره به ظرفیت گسترده فعالان رسانه‌ای این مجموعه گفت: شبکه بسیج رسانه می‌تواند در زمینه تولید محتوا، انتشار پیام‌های آموزشی و افزایش حساسیت عمومی نسبت به ضرورت مدیریت مصرف انرژی نقش‌آفرینی کند.
وی بهره‌گیری از توان رسانه‌های استان و هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی و فعالان رسانه‌ای را زمینه مناسبی برای گسترش آموزش‌های عمومی و فرهنگ‌سازی مؤثر در حوزه مصرف بهینه گاز عنوان کرد.
دودکش استاندارد، مهم‌ترین راه پیشگیری از گازگرفتگی
در کنار فرهنگ‌سازی مصرف، بررسی فنی تجهیزات گرمایشی و اطمینان از عملکرد صحیح دودکش‌ها از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه در برابر مسمومیت با گاز مونوکسیدکربن است.
«محمد جامه‌شورانی»، مدیر بهره‌برداری شرکت گاز استان کرمانشاه، در بخش فنی این موضوع می‌تواند به اهمیت سلامت دودکش‌ها، اتصالات وسایل گازسوز، تأمین هوای مورد نیاز برای احتراق و ضرورت استفاده از تجهیزات استاندارد بپردازد.
بر اساس توصیه‌های ایمنی شرکت گاز، هر وسیله گازسوز باید دودکش مناسب و مستقل داشته باشد و مسیر خروج محصولات احتراق نیز کاملاً باز و بدون گرفتگی باشد. دودکش‌ها باید از جنس مقاوم در برابر حرارت، دارای کلاهک مناسب و به‌گونه‌ای نصب شوند که گازهای حاصل از احتراق به‌درستی به فضای آزاد هدایت شوند.
یکی از راه‌های ساده بررسی عملکرد دودکش، لمس لوله آن هنگام روشن بودن وسیله گازسوز است؛ به‌طوری که سرد بودن دودکش می‌تواند نشانه اختلال در خروج محصولات احتراق و زنگ خطری برای ساکنان باشد. همچنین مسیر دودکش باید به‌صورت دوره‌ای از نظر گرفتگی، افتادن کلاهک یا مسدود شدن احتمالی توسط لانه پرندگان بررسی شود.
استفاده از دودکش‌های آکاردئونی آلومینیومی، لوله‌های پلاستیکی و غیراستاندارد، عبور دودکش از مسیر مشترک با هواکش و استفاده از یک دودکش برای چند وسیله گازسوز بدون تأیید متخصصان از جمله موارد خطرآفرین است.
توصیه‌های دانشگاه علوم پزشکی برای مقابله با قاتل خاموش
همزمان با آغاز فصل سرما، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه نیز نسبت به خطر مسمومیت با گاز مونوکسیدکربن هشدار داده است.
«وریا رحیمی»، رئیس اداره تحقیق، توسعه و آموزش‌های مردمی معاونت غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، با اشاره به اینکه استفاده نادرست از وسایل گرمایشی و نبود دودکش استاندارد از مهم‌ترین عوامل بروز این حوادث است، تأکید کرد: سرد بودن لوله دودکش می‌تواند نشانه خارج نشدن گازهای سمی حاصل از احتراق باشد و استفاده از بخاری‌های بدون دودکش در محیط‌های بسته ممنوع است.
وی سردرد، سرگیجه، خواب‌آلودگی، تهوع و در موارد شدید کاهش هوشیاری و کما را از علائم مسمومیت با مونوکسیدکربن عنوان کرد و افزود: در صورت مواجهه با چنین شرایطی، فرد مسموم باید سریعاً به هوای آزاد منتقل شود و با اورژانس تماس گرفته شود؛ همچنین فرد کمک‌کننده نباید برای مدت طولانی در معرض گاز قرار گیرد.
رحیمی تأکید کرد: نوزادان، سالمندان، بیماران قلبی و زنان باردار حتی در صورت نداشتن علائم شدید نیز باید پس از مواجهه با این گاز توسط پزشک معاینه شوند.
هشدار آتش‌نشانی درباره وسایل گرمایشی غیراستاندارد
رئیس سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری کرمانشاه نیز با تأکید بر ضرورت بررسی سلامت وسایل گازسوز و اطمینان از باز بودن مسیر دودکش‌ها، به شهروندان هشدار داد استفاده از وسایل گرمایشی بدون تهویه مناسب و دودکش استاندارد می‌تواند به مسمومیت با مونوکسیدکربن و حوادث مرگبار منجر شود.
«سعید قادری» با اشاره به افزایش خطر حوادث ناشی از گازگرفتگی در فصول سرد سال اظهار کرد: بخاری، آبگرمکن و اجاق گاز باید به‌صورت منظم توسط افراد متخصص بررسی شوند و شهروندان از سلامت اتصالات، شیلنگ‌ها و دودکش‌های این وسایل اطمینان حاصل کنند.
وی با تأکید بر ضرورت تأمین جریان هوای تازه در محیط‌های دارای وسایل گازسوز افزود: استفاده از وسایل گازسوز فرسوده، دست‌ساز یا فاقد علامت استاندارد باید به‌طور جدی مورد اجتناب قرار گیرد.
قادری همچنین نصب هشداردهنده‌های نشت گاز و مونوکسیدکربن در منازل را اقدامی مؤثر در پیشگیری از حوادث جبران‌ناپذیر دانست و از شهروندان خواست در صورت بروز حوادث با سامانه ۱۲۵ آتش‌نشانی تماس بگیرند.
چند نکته ضروری برای حفظ جان خانواده‌ها
کارشناسان توصیه می‌کنند پیش از روشن کردن بخاری و سایر وسایل گرمایشی، سلامت دستگاه، اتصالات و مسیر دودکش به‌دقت بررسی شود. شیلنگ‌های گاز باید استاندارد و فاقد ترک‌خوردگی باشند، طول آنها از یک متر و نیم بیشتر نباشد و در محل اتصال به شیر و وسیله گازسوز با بست مناسب محکم شوند.
همچنین نباید دریچه‌های ورود هوای تازه و منافذ زیر درها را مسدود کرد؛ زیرا وسایل گازسوز برای احتراق صحیح به اکسیژن کافی نیاز دارند. نصب بخاری و آبگرمکن در حمام و فضاهای بسته و فاقد تهویه نیز خطرناک است و باید از آن خودداری شود.
شعله وسایل گازسوز باید آبی‌رنگ باشد و مشاهده شعله زرد یا نارنجی، سرد بودن دودکش و احساس بوی نامتعارف یا مشاهده نقص در اتصالات باید جدی گرفته شود. شهروندان همچنین باید از دستکاری کنتور و رگولاتور گاز خودداری کنند و در صورت مشاهده اشکال در تجهیزات گازرسانی با سامانه امداد گاز ۱۹۴ تماس بگیرند.
در صورت بروز علائمی مانند سردرد، سرگیجه، تهوع و خواب‌آلودگی در محیط منزل، احتمال مسمومیت با مونوکسیدکربن را باید جدی گرفت و بلافاصله از محیط خارج شد و با مراکز امدادی تماس گرفت.
افزایش آگاهی عمومی، رعایت اصول ایمنی در نصب و استفاده از وسایل گازسوز و مدیریت مصرف انرژی، سه ضرورت مهم برای عبور ایمن از فصل سرماست؛ موضوعی که تحقق آن علاوه بر مسئولیت دستگاه‌های اجرایی و رسانه‌ها، به توجه و مشارکت تک‌تک شهروندان وابسته است.
دیدگاه