تازهترین دادههای ۲۰۲۶ از افزایش اهمیت تشخیص زودهنگام میگویند؛ سهم دمانس در ایران ۱۳.۲ درصد برآورد شده، اما آمار دقیق کرمانشاه همچنان روشن نیست
طلوع کرمانشاه ــ سپتامبر، ماه جهانی آلزایمر، امسال با یک پیام روشن آغاز شده است: «هرچه زودتر بدانید، بیشتر میتوانید انجام دهید؛ تشخیص دمانس مهم است.» انجمن بینالمللی آلزایمر، محور کارزار جهانی سال ۲۰۲۶ را بر اهمیت تشخیص بهموقع، دسترسی به درمان، مراقبت و حمایت از افراد مبتلا و خانوادههای آنان قرار داده است. روز جهانی آلزایمر نیز ۲۱ سپتامبر، برابر با ۳۰ شهریور، برگزار میشود.
اما برای کرمانشاه، پیش از هر چیز یک سؤال اساسی مطرح است:
چند نفر در استان کرمانشاه با دمانس و آلزایمر زندگی میکنند؟
پاسخ این سؤال، در دادههای رسمی و عمومی قابل دسترس، روشن نیست!
بررسی منابع علمی منتشرشده تا ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ نشان میدهد برای کرمانشاه نمیتوان یک عدد قطعی و بهروز از تعداد مبتلایان به آلزایمر یا مجموع بیماران مبتلا به انواع دمانس اعلام کرد.
این نکته اهمیت زیادی دارد؛ زیرا دمانس با آلزایمر یکسان نیست. آلزایمر شایعترین نوع دمانس است، اما دمانس میتواند علل و انواع دیگری نیز داشته باشد.
بنابراین هر عددی که بدون ذکر منبع و روش مطالعه بهعنوان «تعداد بیماران آلزایمر کرمانشاه» منتشر شود، قابل اتکا نیست.
تازهترین برآورد علمی؛ ایران در چه وضعیتی است؟
تازهترین فراتحلیل منتشرشده در سال ۲۰۲۶ درباره شیوع دمانس در کشورهای منتخب خاورمیانه و شمال آفریقا، مطالعات منتشرشده تا اکتبر ۲۰۲۴ را بررسی کرده است.
بر اساس این مطالعه، شیوع تجمیعی دمانس در ایران ۱۳.۲۰ درصد برآورد شده است.
اما این عدد یک برآورد پژوهشی است، نه سرشماری بیماران در سال ۱۴۰۵.
این مطالعه در مجموع ۵۲ مطالعه از کشورهای مورد بررسی را با بیش از یک میلیون نفر جمعیت مورد مطالعه تجزیه و تحلیل کرده و برای ایران نیز برآورد ۱۳.۲۰ درصدی را گزارش کرده است.
نکته مهم دیگر این است که دامنه عدم قطعیت برآورد ایران قابل توجه است؛ بنابراین استفاده رسانهای از عدد ۱۳.۲ درصد بدون توضیح روش مطالعه میتواند مخاطب را به اشتباه بیندازد.
پس نمیتوان گفت «۱۳.۲ درصد مردم ایران آلزایمر دارند».
آنچه مطالعه گفته، شیوع برآوردشده دمانس در مطالعات موجود است.
غرب ایران؛ آیا وضعیت کرمانشاه متفاوت است؟
مطالعات قبلی که مناطق مختلف ایران را بررسی کردهاند، برای غرب کشور نیز برآوردهایی از شیوع دمانس ارائه کردهاند.
اما این مطالعات با نمونههای متفاوت و در جمعیتهای مختلف انجام شدهاند؛ بنابراین نمیتوان یک عدد منطقهای را مستقیماً به جمعیت کل استان کرمانشاه تعمیم داد.
از این رو، پاسخ علمی به این پرسش که:
«کرمانشاه چند درصد آلزایمر دارد؟»
در حال حاضر:
آمار قطعی و قابل استناد عمومی برای پاسخ به این سؤال در دسترس نیست.
این شاید مهمترین بخش این گزارش باشد.
کرمانشاه اما با یک واقعیت جمعیتی روبهروست
اگرچه تعداد دقیق مبتلایان به دمانس در استان مشخص نیست، اما اطلاعات مربوط به سالمندی جمعیت، اهمیت موضوع را نشان میدهد.
بر اساس اطلاعات دبیرخانه شورای ملی سالمندان، جمعیت افراد بالای ۶۰ سال استان کرمانشاه ۱۶۵ هزار و ۳۱۵ نفر اعلام شده است؛ شامل ۸۱ هزار و ۲۳۵ مرد و ۸۴ هزار و ۸۰ زن. این منبع سهم سالمندان استان را ۸.۵ درصد اعلام کرده است.
در دادههای شهری همین دبیرخانه نیز، برای شهر کرمانشاه ۹۳ هزار و ۵۹۲ فرد ۶۰ ساله و بیشتر در جمعیت ۳۸۰ هزار و ۳۰۱ نفریِ مورد اشاره در جدول ثبت شده که سهمی معادل ۲۴.۶ درصد را نشان میدهد.
این دو داده را نباید با هم مخلوط کرد؛ اولی مربوط به استان و دومی مربوط به شهر کرمانشاه و یک جدول جمعیتی شهری است.
اما پیام هر دو روشن است:
سالمندی و پیامدهای سلامت مرتبط با افزایش سن، موضوعی نیست که بتوان آن را به آینده موکول کرد.
چرا دمانس باید برای کرمانشاه جدی باشد؟
سن یکی از مهمترین عوامل خطر شناختهشده برای دمانس است؛ هرچند دمانس بخش اجتنابناپذیر سالمندی نیست.
همزمان، سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۲۶ توصیههای جدیدی برای کاهش خطر افت شناختی و دمانس منتشر کرده است.
WHO اعلام کرده است که تا ۴۵ درصد از خطر دمانس میتواند به عوامل قابل تغییر نسبت داده شود و بالقوه با اقدامات پیشگیرانه کاهش یابد یا شروع آن به تأخیر بیفتد.
این عدد به این معنا نیست که ۴۵ درصد بیماران بهطور قطعی قابل پیشگیری هستند؛ بلکه به سهم عوامل خطر قابل تغییر در خطر جمعیتی دمانس اشاره دارد.
عوامل قابل تغییر مهم کداماند؟
بر اساس توصیههای WHO، توجه به مواردی مانند:
-
فعالیت بدنی منظم؛
-
کنترل فشار خون؛
-
کنترل دیابت؛
-
کنترل کلسترول؛
-
ترک مصرف دخانیات؛
-
تغذیه سالم؛
-
کاهش مواجهه با آلودگی هوا؛
-
توجه به سلامت شنوایی و بینایی؛
-
حفظ ارتباطات اجتماعی و فعالیت شناختی؛
-
و پیشگیری از آسیبهای مغزی
میتواند در کاهش خطر یا تأخیر در بروز افت شناختی و دمانس نقش داشته باشد.
بنابراین پیشگیری از دمانس، موضوعی نیست که از دوران سالمندی آغاز شود.
سالهای میانسالی نیز بخشی از فرصت پیشگیری هستند.
هر فراموشیای آلزایمر نیست
یکی از مشکلات مهم در مواجهه خانوادهها با آلزایمر، اشتباه گرفتن فراموشی طبیعی با علائم بیماری است.
فراموش کردن گاهبهگاه یک اسم، شماره تلفن یا محل قرار دادن وسیلهای لزوماً نشانه آلزایمر نیست.
اما زمانی که مشکلات حافظه و شناخت تکرارشونده، رو به افزایش و مختلکننده زندگی روزمره باشند، ارزیابی پزشکی اهمیت پیدا میکند.
زنگ خطرهایی که نباید نادیده گرفته شوند:
تکرار مداوم سؤالها و صحبتها
فراموش کردن اطلاعاتی که بهتازگی یاد گرفته شدهاند
مشکل در انجام کارهای آشنا
گم کردن مسیر در مکانهای آشنا
دشواری در پیدا کردن واژهها و دنبال کردن گفتوگو
سردرگمی درباره زمان و مکان
اختلال محسوس در تصمیمگیری و قضاوت
کنارهگیری غیرعادی از فعالیتهای اجتماعی
تغییرات محسوس و غیرمعمول در شخصیت یا خلقوخو
البته هیچیک از این علائم بهتنهایی تشخیص آلزایمر نیست و ارزیابی باید توسط پزشک انجام شود.
دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه؛ آمار کجاست؟
اینجا گزارش «طلوع کرمانشاه» به یک مطالبه مشخص میرسد.
ما نمیگوییم دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه آمار ندارد.
ما میپرسیم:
اگر آمار دارد، آخرین آمار رسمی چند است؟
و اگر آمار عمومی و قابل انتشار وجود ندارد:
چرا آمار دقیق دمانس و آلزایمر استان برای افکار عمومی منتشر نشده است؟
«طلوع کرمانشاه» برای روشن شدن وضعیت، از دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه درخواست پاسخ به این پرسشها را دارد:
۱. آخرین آمار ثبتشده بیماران مبتلا به دمانس در استان کرمانشاه چند نفر است؟
۲. از این تعداد، چه تعداد تشخیص آلزایمر دارند؟
۳. این آمار مربوط به چه سالی است و در چه سامانهای ثبت شده است؟
۴. آیا استان کرمانشاه نظام ثبت یا بانک اطلاعاتی اختصاصی برای دمانس دارد؟
۵. چند مرکز در استان امکان ارزیابی تخصصی اختلالات حافظه و شناخت را دارند؟
۶. آیا برنامهای برای تشخیص زودهنگام دمانس در سالمندان اجرا میشود؟
۷. ظرفیت استان برای مراقبت طولانیمدت از بیماران دمانس چگونه ارزیابی شده است؟
۸. با توجه به روند سالمندی، برنامه دانشگاه برای افزایش خدمات تشخیصی و مراقبتی چیست؟
این پرسشها درباره داده و برنامهریزی سلامت است و بهمنزله انتساب قصور یا تخلف به هیچ دستگاهی نیست.
یک خلأ آماری که باید جدی گرفته شود
وقتی تعداد دقیق بیماران مشخص نباشد، برنامهریزی برای آینده نیز دشوارتر میشود.
چند تخت یا مرکز تخصصی مورد نیاز است؟
چند متخصص باید در این حوزه فعالیت کنند؟
چند خانواده ممکن است در سالهای آینده نیازمند خدمات مراقبتی شوند؟
چه میزان خدمات توانبخشی باید پیشبینی شود؟
چه تعداد کلینیک حافظه نیاز است؟
پاسخ همه این پرسشها به داده معتبر نیاز دارد.
از سوی دیگر، خود دبیرخانه شورای ملی سالمندان در گزارشی درباره کرمانشاه، از نبود بانک اطلاعاتی مناسب سالمندان بهعنوان یکی از مشکلات مطرحشده یاد کرده است.
بنابراین بحث فقط «آلzheimer» نیست؛ مسئله بزرگتر، آمادگی نظام سلامت برای سالمندی جمعیت است.
چرا تشخیص زودهنگام اهمیت دارد؟
شعار جهانی امسال دقیقاً به همین نقطه اشاره میکند:
هرچه زودتر بدانید، بیشتر میتوانید انجام دهید.
تشخیص زودهنگام میتواند به فرد و خانواده فرصت بیشتری برای شناخت بیماری، برنامهریزی مراقبتی، بررسی گزینههای درمانی و مدیریت عوامل خطر بدهد.
انجمن بینالمللی آلزایمر نیز در کارزار ۲۰۲۶ تأکید کرده است که تشخیص میتواند مسیر دسترسی به مجموعهای از گزینههای درمانی، مراقبتی و حمایتی را باز کند.
از همین رو، پیام ماه جهانی آلزایمر نباید فقط به چند برنامه مناسبتی محدود شود.
«طلوع» منتظر پاسخ دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه میماند
موضوع این گزارش نه ایجاد نگرانی بیدلیل در جامعه است و نه نسبت دادن آمار غیرمستند به استان.
برعکس؛ مسئله این است که کرمانشاه برای مواجهه علمی با یک مسئله رو به اهمیت، به داده دقیق نیاز دارد.
تازهترین پژوهش ۲۰۲۶، شیوع دمانس در ایران را در مطالعات موجود ۱۳.۲۰ درصد برآورد کرده است؛ اما این رقم نه آمار سال ۱۴۰۵ است و نه قابل تبدیل مستقیم به تعداد بیماران کرمانشاه.
در استان نیز، جمعیت قابل توجه سالمندان، اهمیت برنامهریزی را دوچندان میکند.
پرسش «طلوع کرمانشاه» روشن است:
آخرین آمار رسمی دمانس و آلزایمر در کرمانشاه چند نفر است و دانشگاه علوم پزشکی برای تشخیص زودهنگام و مدیریت این بیماری در سالهای آینده چه برنامهای دارد؟
«طلوع کرمانشاه» آماده انتشار پاسخ رسمی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه و همچنین دیدگاه متخصصان مغز و اعصاب و حوزه سالمندی استان درباره این موضوع است.
دیدگاه